Zihninizi ‘sömürge’den kurtarın Yüzünüzü biraz da doğuya dönün Ece CEYHUN – BORSA / FİNANS SERVİSİ / Dünya “Yeni bir çağın; Asya’nın yeniden doğuşuna tanıklık ediyorsunuz”. Garanti’nin Gelecek Zirvesi’nde öne çıkan en önemli mesajlardan biri kuşkusuz buydu. Ama Asya’nın yaşadığı dönüşümü anlatan iki isim Singapur Ulusal Üniversitesi Kamu Yönetimi Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Kishore Mahbubani ve Financial Times Gazetesi Baş Ekonomi Yorumcusu Martin Wolf Türkiye’nin batıya çevirdiği yüzünü artık biraz da doğuya çevirmesi gerektiğini söyledi. Bir zamanların sömürge ülkelerinin yükselişinin zihinsel sömürgeden kurtulduktan sonra olduğunu da aktaran Mahbubani, bu ülkelerin beyinsel güç patlaması yaşadığını belirtti. Wolf’un mesajı ise çok netti: “Kusura bakmayın AB’ye giremeyeceksiniz. Bunu dünyanın sonu olarak görmeyin. Kendi ayaklarınızın üzerinde durmayı öğrenin.” ‘Garanti Gelecek Zirvesi’nde küresel sistem nereye gidiyor? Gelecek Asya’nın yükselişine mi sahne olacak? Güç dengesi batıdan doğuya kayıyor mu? Ve gelecek nasıl görünüyor sorularının cevapları arandı. Zirvenin konuşmacıları Singapur Ulusal Üniversitesi Kamu Yönetimi Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Kishore Mahbubani ve Financial Times Gazetesi Baş Ekonomi Yorumcusu Martin Wolf’tu. Her iki konuşmacı da Asya ekonomilerinin gücünü ve başarılarını anlatmak için adeta yarışırken ‘dünya yeni bir çağa girdi. Asya 200 yıl sonra yeniden dünyaya hükmedecek, planlarınızı ona göre yapın’ mesajı verdi. Dünya 10 yıl sonra G-7’yi (ABD, Kanada, İngiltere, Japonya, Almanya, Fransa, İtalya) değil E-7’yi (Çin, Hindistan, Brezilya, Rusya, Endonezya, Meksika ve Türkiye) hatırlayacak” diye konuşan Mahbubani ve Wolf batının son yıllarda kötü stratejik kararlara imza attığını da söyledi. Toplantının açılış konuşmasını yapan Doğuş Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ferit Şahenk, dünyanın yeniden şekillendiğini ve çağdaş finans tarihinin gördüğü en önemli dönemeçlerden birinin yaşandığını anlatarak finans krizinin batıdan doğuya doğru yaşanan denge kaymasını hızlandırdığını söyledi. Şahenk, Asya ülkelerinin yeni güç dengesi olarak ortaya çıktığını ve AB’nin kurulu mekanizmalarının sorgulandığını kaydederek “Yeniden yapılanma herkes için kaçınılmaz. Dünyada sosyal, politik ve ekonomik dengeler tüm ülkeleri etkileyecek şekilde değişiyor. Türkiye ekonomisinin yüksek potansiyeli sayesinde bu dönüşüm sürecinden daha da güçlenmiş olarak çıkacağına gönülden inanıyorum” dedi. Şahenk, yaşanan krizden Türkiye’nin avantajlı bir şekilde çıkmasını umduğunu da aktardı. Mahbubani: Batı güç kaymasını hızlandırdı Uzun yıllar diplomat olarak çalışan ve Singapur’un Birleşmiş Milletler’deki daimi temsilciliğini yürüten Harvard Üniversitesi’nde ders veren Singapur Ulusal Üniversitesi Kamu Yönetimi Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Prof. Dr. Kishore Mahbubani, dünyanın artık yeni bir çağa girdiğini batının güçlü olmaya devam edeceğini ama 200 yıl sonra Asya’nın geri dönüşüne yeniden tanıklık ettiğimizi söyledi. Mahbubani, Goldman Sachs’ın 2050 analizinde de bir numarada Çin, iki numarada Hindistan olduğunu ABD ekonomisinin ancak 3’ncü büyük ekonomi olacağının öngörüldüğünü hatırlatarak “Asya’nın yaşadığı dönüşümü iyi anlamak lazım. Batı kötü stratejik kararlar aldı ve güç kaymasını doğuya doğru hızlandırdı” dedi. Mahbubani, Asya toplumunun batının serbest piyasa ekonomisi, bilim ve teknoloji, pragmatizim gibi özelliklerini içselleştirdiğini Çin’in siyasi rejimini olmasa bile ekonomisini dünyaya entegre ettiğini anlattı. Konuşmasının bu kısmında serbest piyasa ekonomisinin beşiği ülkelerin ise şimdi serbest ticaret anlaşmalarını imzalamakta bunları siyasi organlarında kabul etmekte zorlandığına da atıfta bulunan Mahbubani, “Serbest piyasanın görünmez eline, kurumsal yönetişimin görünen eline ihtiyaç var. Asya serbest piyasaya olan inancını kaybetmedi” dedi. Bilim ve teknoloji alanında ABD’de yapılan yatırımların 384 milyar dolar, Avrupa’da 250 milyar dolar ve Güney Asya’da 387 milyar dolar olduğunu ifade eden Mahbubani, bu konudaki uzmanlığın da Asya’ya kaydığını belirtti. Asya beyin gücü patlaması yaşıyor “Bir kedinin renginin siyah ya da beyaz olması önemli değil önemli olan fare tutması” diyen Mahbubani Asya’nın ilk pragmatistlerinin de Japonlar olduğunu belirtti. Asya ülkelerinin en iyi uygulamaları batıdan öğrendiğini üstelik şimdiye kadar iç toplum özellikleri ile kullanmadığı beyin gücünü de harekete geçirdiğini kaydeden Mahbubani, “Asya her zaman en büyük beyin havuzuydu. Şimdi kullanmadığı beyin gücünü kullanıyor ve beyin gücü patlaması yaşıyor. Hindistan’da kast sistemi nedeniyle 100’lerce yıldır kullanılmayan beyinler kullanılmaya başlandı. Asya eğitime açık bir toplum. Kültürel güven patlaması yaşanıyor. Dünyanın en iyimser gençleri ile tanışmak istiyorsanız gelin Asyalı gençlerle tanışın” dedi. Biraz da doğuya bakın Bir dönem batının sömürgesi olan Asya ülkelerinin müthiş bir zihinsel değişim yaşıdığını aktan Mahbubani, “Uzun yıllardır Türkiye’nin geleceğini Batı’da yani Avrupa ve Amerika’da gördünüz. Kendinizi 21. yüzyıla hazırlamak istiyorsanız, evet Batı’ya bakın ama Doğu’ya da bakmayı ihmal etmeyin. Çünkü global gücün Asya’ya kayışını kimse engelleyemeyecek.Ekonomik büyümenin ağırlığı Doğu olacak” dedi. Asya’nın hammadde sorunları olduğunu ama yine de çok iyimser olduğunu kaydeden Mahbubani şöyle konuştu: “Önemli olanın akıl ve fikrin açılması. Doğunun yükselişinde çark geri dönmeyecek. Çin siyasi sistemini açmadı ama insanını açtı. Çin’de kafalar açık ve değişimi hiç birimiz fark etmeden yaptılar. Asya ülkeleri artık sömürge olmadıklarını özümsedi. Hedefiniz sadece Paris mi? Yoksa medeniyetler beşiği Atina mı? Tek medeniyet abidesi buralar değil. Birden fazla seçin. Türkiye’de kafaların açılması lazım. Zihinsel sömürgelerinizden kurtulun.” Titanic batıyor Avrupalı şezlong düzeltiyor Avrupa’yı ve Avrupalı liderleri de eleştiren Mahbubani, “Rüm zorluklar dışarıdan geliyor ama Avrupalı liderle vakitlerinin yüzde 80’ini dahili toplantılarda geçiriyor. Bu aynen şuna benziyor, Titanic batıyor ama havuz başındaki şezlongları ayarlıyorsunuz. Üstelik entelektüel dürüstlük yok ve bir çok jeopolitik hata yaptılar” dedi. Dünyanın göreceği son kuşatma Gazze’dir Amerika gibi ülkenin Irak’ı kontrol altına alamadığını ve bir daha savaş çıkmasını da beklemediğini söyleyen Kishore Mahbubani, İsrail’in de çok stratejik hatalar yaptığını söyledi. İsrail’in kendini uçuruma sürüklediğini dünyanın yaşayacağı son kuşatmanın Filistin kuşatması olacağını öngören Mahbubani, “Bu kuşatma stratejik bir hatadır. ABD, bir numaralı güç diye hareket ettiler ama göreceli olarak gücü azalacak. Yumurtaları tek sepete koyamazsınız. İki devlet çözümü benimsenmeli. Aksi takdirde El-Kaide’ye elinizle eleman sağlarsınız” dedi. Wolf: AB’de devalüasyon şart Financial Times Gazetesi Baş Ekonomi Yorumcusu Martin Wolf ise global ekonominin düzelme sürecine girdiğini kaydederek "ABD'nin durumu çok kötü değil. Avrupa'da ise krizden çıkış zor. 2009 yılında dünya ekonomileri olarak çok önemli bir resesyon yaşadık. 2. Dünya Savaşı'ndan bu yana yaşadığımız en büyük küçülme dönemiydi. Gelişmekte olan piyasalar da bir yavaşlama yaşandı. Ancak 2000'li yıllardan itibaren gelişmekte olan ülke ekonomilerinin gelişmiş piyasalara göre iki üç kat daha hızlı büyüdüğünü görüyoruz. Gelecekte devasa bir Çin ekonomisi ile karşı karşıya kalacağız. Euro bölgesinde ise işler kritik. Avrupa ülkelerinin mutlaka yüzde 20-30'lu devalüasyona gitmesi kaçınılmaz olacaktır" dedi. Çin’de kişi başına milli gelirin bundan 30 yıl önce ABD’nin 20’de biri olduğunu ama aranın hızla kapanarak bugün 5’te birine geldiğini kaydeden Wolf, Avrupa’nın yaşadığı dengesizliklerin ise Türkiye için de tehdit oluşturduğunu kaydetti. Zor bir yerdesiniz Avrupa’ya komşusunuz Türkiye'nin her zaman AB'ye üyeliğini desteklediğinin altını çizen Wolf, “Türkiye’nin performansı sağlıklı ama zor bir bölgede Avrupa’ya komşusunuz. Çin ve Hindistan ise çok önünüzde. Ama Brezilya, Meksika ve Rusya’dan daha iyisiniz. Türkiye’nin dezavantajı tasarruflarının küçüklüğü ve dalgalanan hane halkı borçluluk oranı. Ülkelerin borçluluk oranları bir nesillerini etkileyecek. Milli tasarruf düzeyini artırın ve daha hızlı büyüyün. Yeni normalimiz şu: Artık batı çağının sonuna geldik Asya’nın yükselişine tanıklık ediyoruz. Bir çağ kapandı. Batı standartlarıyla Çin’i değerlendirmeyin. 1900’lerin başında Avrupa için ne düşünürseniz bugün Çin için aynı şeyi düşünmelisiniz” diye konuştu. Ne batı ne doğu sizi içine alacak Wolf, 1990’lardaki AB liderlerinin birliğin küçük olması gerektiğini düşündüğünü ve aslında bu öngörülerin şimdi ne kadar doğru olduğunu da anlatan Wolf, “Ülkelerde bölgelerde çökebilir” dedi. Türkiye’nin AB üyeliğini desteklediğini de belirten Wolf şöyle devam etti: “Ama AB’ye üye olamayacaksınız. Sizin değil bizim yüzümüzden. Asya’da birlik kurulabilir mi? Sanamm. Olsa da Türkiye orada olmak istemez. Türkiye yalnız kalmış durumda. Ne doğu ne de batı sizi içine alamaz. Bu hem avantaj hem de dezavantaj. Türkiye aynı şekilde çalışmak zorunda” ifadelerini kullandı.