Kayhan Öztürk / Ekonomist Krizle birlikte global çapta yaşanan ekonomik durgunluğun en çok etkilediği sektörlerin başında dış ticaret geliyor. Özellikle ihracatta yaşanan düşüş içeride başta istihdam olmak üzere birçok alanda sorunlara neden oluyor. Ekonomi yönetimi bu sorunları aşmak ve ihracatı artırmak için komşu ülkeler başta olmak üzere karşılıklı ticarette yerel paraların kullanılmasına yönelik anlaşmalar peşinde. Bunun ilk örneği ise haziran ayında Rusya ile yapılan bir anlaşmayla Ruble’nin devreye sokulması oldu. Ardından İran ile anlaşmaya varıldı. Şimdi ise Çin, Irak, Ermenistan gibi ülkeler ile benzeri anlaşmaların yapılması tartışılıyor. Bu girişimler özellikle komşu ülkelerle ticareti olan ihracatçılara umut verdi. Peki ihracatçıları bu kadar heyecanlandıran sözünü ettiğimiz anlaşmalar ve girişimler gerçekten faydalı oldu mu? Bunun için görüştüğümüz bankacılar Rusya ile yapılan ticaretin ihracat ağırlıklı olması ve Rusya’da bankacılık sisteminin yetirince oturmamış olması nedeniyle ihracatçıların tahsilat sorunu yaşadıklarını, dolayısıyla Türk bankalarının ruble ile ticarette devreye girmesinin olumlu etki yaptığını düşünüyorlar. Ruble ile ticaret şimdilik çok az Eylül 2009 itibariyle Türkiye ile Rusya’nın toplam 16 milyar 234 milyon dolar olan dış ticaret hacminin 2 milyar 231 milyonunun ihracattan oluştuğunu hatırlatan Yapı Kredi Genel Müdür Yardımcısı Mert Güvenen, Rusya’dan yapılan yüklü miktarda doğalgaz alımı nedeniyle ithalatın daha ağır bastığını söylüyor. Ruble ile ticaretin ihracat tarafında kullanılmasını beklediklerini belirten Güvenen, “2009 Eylül itibariyle Türkiye toplam dış ticaret verilerine bakıldığında rublenin ağırlıklı olarak ihracatta kullanıldığı ve yaklaşık olarak 2.5 milyon dolar karşılığında ruble ile işlem yapıldığını görüyoruz” diyor. Bu rakam ise yüzbinde 1 gibi bir orana geliyor. Söz konusu dış ticaret hacmi ruble ile ticarette, gümrüklerde, gümrük beyannamelerine yönelik düzenlemenin tamamlanmasından sonra kısa bir dönem içinde gerçekleştirildi. Mert Güvenen gümrüklerdeki düzenlemenin de tamamlanmış olması nedeniyle ruble ile ticaretin artmasını bekliyor. Yani rakam şimdilik küçük gibi görünse de gelecekte bu oranın artması bekleniyor. Müşteriler memnun Müşterilerin bu düzenlemeden memnun olduğunu söyleyen Garanti Bankası Finansal Kurumlar Müdürü Nihan Turgay ise, banka olarak ilk altı ayda 1.35 milyar rublelik işlem yaptıklarını söylüyor. Sektör genelinde işlem hacminin 2 milyar ruble civarında olduğunu tahmin eden Turgay, “Garanti olarak pazarda önde gidiyoruz. Bankanın teknolojik altyapısı da buna elverişli. Alternatif Dağıtım Kanallarımız her yıl en iyi seçiliyor” diyor. Düzenlemenin Rusya’dan yapılacak ödemelerin riskini ortadan kaldırması açısından önemli olduğunun altını çizen Turgay şöyle devam ediyor: “Önceleri yerel paraların dolara çevrilmesinde sorunlar yaşanıyordu. Şimdi transfer maliyetleri azaldı. Yani ticarette ödemelerden kaynaklanan tıkanıklıkları rahatlattı. Ayrıca firmalar Ruble cinsinden borçlanabiliyorlar. Bu da nakit akışını ayarlamalarını, kontrol etmelerine yardımcı oluyor.” Diğer bankacılar gibi Nihan Turgay’da Ruble ile ticaretin geleceğinden umutlu konuşuyor. Ancak Çin, İran, Irak gibi ülkelerle yapılacak anlaşmalar konusunda çok umutlu değiller. Anlaşmanın ancak ihracat alacaklarının tahsilinde sorun yaşanan ülkeler için cazip olduğu belirtiliyor. Rusya ile yapılan bu anlaşmanın bu nedenle yararlı olduğu düşünülüyor. Ancak Çin, İran ve Irak gibi ülkelerle olan dış ticarette ihracatın payının düşük olduğunu, yapılan ihracatın ise daha çok nakit ve peşin yapıldığı için benzeri anlaşmanın yararı olacağına şüpheyle yaklaşılıyor. Turizme de faydası olacak Benzeri düzenlemenin Çin, İran ve Irak ile de olup olmaması böyle bir ihtiyacın olup olmadığı ile paralel ilerleyeceğini söyleyen Garanti’den Nihan Turgay şöyle devam etti: “Rusya’da para akışında, alacakları tahsil edememe sorunu yaşanıyordu. Bizim müşterilerden aldığımız izlenim ise İran, Çin, Irak ile böyle bir sorun yaşamadıkları yönünde. Bunlar ithalatçı ülkeler. Ödeme yapan taraf bizim şirketler. Rusya örneğinde bizim şirketler daha çok ihracatçı. Yani alacaklı olan biziz. Ayrıca hacim de büyük.” Bu düzenlemenin ayrıca turizme de faydası olacağı düşünülüyor. Rusya’dan çok turist geldiğine dikkat çeken Nihan Turgay, “Türkiye’de kendi paralarıyla alışveriş yapabiliyor olmaları olumu etki yapacaktır. Tur operatörleri ‘kendi paranız Türkiye’de dolaşımda, alışveriş yapabilirsiniz’ diye satış yapabilirler. Turizm şirketi için de pazarlaması kolay olur” dedi. Bu uygulamanın global krizin etkisiyle ticaretin azaldığı bir döneme denk geldiğine de hatırlatan Turgay, uygulamanın etkisi ileride daha iyi gözlemleneceğini söylüyor. Kutu Garanti ocak ayında Rus işadamlarına tanıtım yapacak Ticaretin Ruble ile yapılmasına yönelik anlaşmanın ardından konuyla ilk adımı atan banka Garanti’ydi. İHKİB ile birlikte yaptıkları tanıtım çalışmalarının devam ettiğini söyleyen Garanti Bankası Finansal Kurumlar Müdürü Nihan Turgay şunları söyledi: “Eylülde Rusya’da İHKİB ile bir toplantı yaptık. 4 Kasım’da Merter Sanayi ve İşadamları Derneği (MESİAD) ve ITKIB önderliğinde İstanbul’da bir toplantı yaptık. Tanıtıma yönelik faaliyetlerimiz önümüzdeki yıl da sürecek. Ocak-Şubat aylarında Rus işadamlarına yönelik toplantılar yapacağız. Konuya yönelik ilgi, gerçekleşmeler beklentiler çerçevesinde olduğunu söyleyebilirim.” GÖRÜŞLER “Bu tür anlaşmalar faydalı olacaktır” Mert Güvenen Yapı Kredi Genel Müdür Yardımcısı “Rusya, Türk ihracatçısı için vazgeçilmez önemde bir pazar. 2008 yılında 6 milyar doların üzerinde ihracat yaptığımız Rusya, ilk on ülke listesinde altıncı sırada yer alıyor. Yapı Kredi olarak bu potansiyeli görerek Rusya ile iş yapan müşterilerimizin işlemlerini kolaylaştırmak ve ithalat-ihracat işlemlerine aracılık etmek amacıyla nisan ayından itibaren Rus Rublesi ile işlem yapmaya başladık. Müşterilerimiz, Ruble üzerinden hesap açabiliyor, dış ticaret, giden/gelen döviz havale, virman, arbitraj, döviz alış-satış işlemlerini yapabiliyorlar. Transfer işlemleri muhabir banka olarak Yapı Kredi Bank Moscow üzerinden gerçekleştirebiliyorlar. Dış ticaret hacmini artırmaya yönelik bu tür anlaşmaların faydalı olacağını düşünüyoruz. Farklı pazarlara yönelmenin yanında mevcutta ihracat ilişkilerimizin bulunduğu ülkelerle ticaretimizi geliştirecek bu tür anlaşmaların ihracat hacmimizin artırılmasına katkısı bulunacaktır.” “TL kadar kabul edilen para olmalılar” Bora Böcügöz Denizbank Genel Müdür Yardımcısı “Ruble cinsinden spot ve vadeli döviz alım satım işlemleri bankamızda iki yıldan beri, turizm bölgelerindeki şubelerimizce efektif kabul işlemleri ise haziran ayından itibaren sürüyor. Toplam işlem hacmine baktığımızda bankamızın aracılık ettiği dış ticaret işlemleri içinde rublenin payı artıyor. Beklentimiz, hacmin orta ve uzun vadede artması yönünde olduğu için, bugüne kadarki gelişmeleri normal buluyoruz. Rusya ile ticaretin gelişmesi hem reel sektörün dış satım hacimlerini ve bankacılık sektörünün dış ticaret aracılık hacimlerini olumlu etkileyecektir. Aynı şekilde diğer ülkeler ile benzer kur anlaşmalarının yapılması Türk mal ve hizmetlerinin yurtdışında tercih edilmesine neden olacaktır. Fakat unutulmamalıdır ki, bütün bunların gerçekleşebilmesi için ilgili para biriminin, TL'nda olduğu gibi uluslararası finans piyasalarınca kabul edilen ve işlem gören bir para birimi olması gerekmektedir.”