Kayhan Öztürk/ Ekonomist Faizlerdeki düşüşle birlikte Türkiye’de yatırımcının ezberi de bozuldu. Türk yatırımcısının en çok ilgi gösterdi’¤i vadeli mevduat ve tahvil-bono faizlerinin yüzde 8’lere gerilemesiyle birlikte yatırımcılar arasında yeni arayışlar da başlamış durumda. Son dönemde yatırımcının yöneldiği enstrümanlardan biri de DCD (Dual Currency Deposit) oldu. Yatırımcıların keşfetmeye başladığı ve Opsiyonlu Mevduat İşlemi veya Tam Teminatlı Opsiyon işlemi olarak da adlandırılan bu enstrüman, mevduata dayalı bir opsiyon işlemi. Yani finansal mühendisliğin ortaya çıkardığı, yurt dışında yıllardan beri kullanılan, son yıllarda da çok yaygın olmasa da kullanılan bir türev ürün… Bu ürünün en önemli özelliği, yatırımcının bankada tutuğu mevduatını belli bir vade sonunda banka ile yapılan sözleşme ile önceden belirlenen bir kur seviyesinden başka bir para birimine çevirme hakkını bankaya devrediyor olması. Bankaya bu hakkı, teknik deyimiyle opsiyonu veren yatırımcı ise normal mevduat faizinin üzerinde ek bir prim alıyor. Örneğin bugünlerde bir aylık mevduatın faiz oranları yüzde 8-9’larda iken DCD’lerin getirisi, yüzde 14-15’lere kadar çıkabiliyor. Bu ise özellikle mevduat faizlerinin düşmesinden sonra DCD’ye yönelik ilginin artmasına neden oluyor. Bu konuda istatistiki bir veri olmamakla birlikte bütün bankacılar DCD’ye yönelik ilginin arttığı konusunda görüş birliği içindeler. Bir bankanın Hazine yetkilisine göre yılbaşından sonra DCD işlemlerinde yüzde 40’a varan artış söz konusu. Bir başka bankanın yurtiçi piyasalar müdürüne göre ise son zamanlarda günlük DCD işlemleri 100-150 milyon dolara kadar çıkmış durumda. DCD nedir? Türkiye’de de faizlerin düşmesiyle müşterilerin türev ürünlere olan ilgi ve talebinin arttığını söyleyen bir bankanın ekonomisti, DCD’yi opsiyon priminin mevduat getirisine eklenmesiyle oluşan yüksek getirili opsiyonlu mevduat ürünü olarak tanımlıyor. Yani müşteri herhangi bir para biriminden oluşan mevduatına daha yüksek getiri sağlamak için mevduatına bağlı bir de opsiyon satar. Müşteri bu opsiyonu bankaya satarken, işlemi yapıp yapmama hakkını bankaya vermiş oluyor. Bu opsiyonun karşılığında ise prim, başka bir deyişle normal mevduat faizine ek olarak bir getiri kazanır. Dolar yatırılarak yapılan DCD işleminde müşteri belirlenen bir kurdan işlem vadesinde bankaya dövizini satmayı taahhüt eder ve primini vadesinde alır. TL yatırılarak yapılan DCD işleminde ise müşteri belirlenen bir kurdan belirlenen vade sonunda, bankadan döviz almayı taahhüt eder ve primini vadesinde alır. Müşteri ile yapılan opsiyon anlaşmasına göre banka işlem vadesinde belirlenen saatte opsiyonu kullanıp kullanmama kararını verir ve müşteriye bildirir. Müşterinin kazancı Örneğin spot piyasada dolar kurunun 1.45’ten işlem gördüğünü varsayalım. TL’nin 14 gün boyunca değerleneceğini düşünen ve bu beklentisi doğrultusunda opsiyon priminden yararlanmak isteyen yatırımcı, 500 bin dolarını 14 gün sonra 1.48 dolardan bankaya satmayı kabul ederek yüzde 7 faizle DCD işlemi yapabilir. Oysa şu anda aynı vadede dolar faizi yüzde 1 civarında seyrediyor. Yani DCD yaparak ek olarak 6 puan daha ek getiri kazanıyor. İşlem yapıldığı taktirde müşteri 500 bin doları hesaba yatırır. Vade dolana kadar hesaba bloke konur. İşlem vadesinde sözleşmede belirlenen saat itibarıyla piyasa kurlarına göre banka opsiyon hakkını kullanıp kullanmama kararını verir. Örneğin vade dolduğunda piyasa kurları sözleşmede belirlenen 1.48 veya altında ise banka müşteriye 500 bin dolar artı yüzde 7’nin faizi olarak 2 bin 685 dolarını öder. Oysa yüzde 1 faizle aynı vadede dolar mevduatı yapmı olsaydı, sadece 384 dolar faiz geliri elde edecekti. Yatırımcının riski ne? Ancak bu ürün aynı zamanda oldukça riskli olabilir. Riski de sözleşme sonunda öngörülen kurun beklenenden çok farklı olması. Yine yukarıdaki örnekten yola çıkarsak; vade sonunda dolar kurunun sözleşmede belirtilen 1.48 değil de 1.55 olduğunu varsayalım. Bu durumda banka opsiyon hakkını kullanarak müşterinin 500 bin dolarını o gün geçerli olan 1.55’ten değil de opsiyon sözleşmesinde yazan 1.48’den TL’ye çevirir. Müşteri yine aynı faizini alır. Ancak geçerli olan kurdan daha düşük bir kurdan bozdurduğu için bir anlamda kardan zarar eder. Bu örnekten yola çıkarsak; 500 bin dolar x 1.55 = 775 bin lira eder. Oysa banka DCD sözleşmesindeki opsiyon hakkını kullanıp 500 bin doları 1.48’den TL’ye çeviriyor. Bu ise 740 bin lira ediyor. Bu durumda 2 bin 685 dolarlık faiz getirisini almakla birlikte kurun beklenenden yüksek olmasından dolayı 35 bin lira (775 bin – 740 bin= 35 bin) daha az getiri elde ediyor. Evdeki bulgur... Dolayısıyla dalgalanmanın yüksek olduğu ortamlarda DCD yapmak oldukça riskli olabiliyor. Deyim yerindeyse “Dimyat’a pirince giderken, evdeki bulgurdan olmak” da var işin ucunda. Bu nedenle DCD’yi yaparken hangi riskin alındığını iyi bilmek gerekiyor. Zaten bu ürünü şimdiye kadar daha çok hedge (korunma) amaçlı olarak ihracat-ithalat işiyle uğraşan kurumsal şirketlerin yaptığını belirten bankacılar, spekülatif amaçlı yatırımların ise son aylarda faizlerin düşmesiyle yaygınlaştığını belirtiyorlar. Son dönemde özel bankacılık müşterilerinin ilgi gösterdiği bu ürünün, önümüzdeki günlerde daha da yaygınlaşması bekleniyor. Bir bankanın özel bankacılık yetkilisi, faiz getirilerinin düştüğü bu dönemde yüksek montanlı tasarruf sahiplerinin kullandığı bu enstrümanın giderek daha küçük miktarda parası olanlara doğru yayılma eğilimi gösterdiğini söylüyor. Çeşit çok Sektördeki büyük bankaların DCD işlemini genel olarak 250 bin dolar ve üzerinde parası olan müşterilerine yaptıklarını belirten bir bankacı, “Ama daha düşük miktarlar için yapılmasının önünde de engel yok, bankanın müşteri profili ve hedefiyle ilgili bir şey bu” diyor. Bu arada yukarıda verdiğimiz örnek TL’den dolara dönüşü içeriyordu. Ama DCD işlemi tam tersi dolardan TL’ye, Euro’dan TL’ye, TL’den Euro’ya ya da dolardan Euro’ya gibi her türlü para birimi arasında yapılabilir. Hatta yurt dışında emtia için de yapıldığı belirtiliyor. Görüş “Bankalar dikkatli olmalı” Berkan Tamer ATP Kurumsal Finans Yönetici Ortağı “Faizler düşünce bankalar müşterilerine ilginç türev enstrümanlar çıkarırlar. Ancak müşterilerine bu işin risklerini anlatmaları gerekir. Bu ürün, Avrupa’da da ciddi sorunlara yol açtı. Bu nedenle piyasayı düzenleyen kurumların yatırımcılara riski anlatmalarını sağlamaları için yeni düzenlemeler yapıldı. Bu iş karınca duası gibi sözleşmelerle olmaz. Türkiye’de böyle türev ürünler Avrupa’dakigibi çok yok.Yeni yeni DCD çıktı. Bu sorunlu ürünlerin ilki olabilir. Bankalar ve düzenleyici kuruluşların, yaygınlaşma eğilimi gösteren bu konuda dikkatli olmaları gerekir.”