Bir süre önce dış ticarette yerel para birimlerini kullanabilmek için yasal değişiklik yapan ve uygulamayı Rusya’yla başlatan Türkiye, İran ve Çin’le de bu yönde temaslar başlattı. Söz konusu üç ülkeyle yapılan alışverişin yerel para birimine dönmesiyle Türkiye’nin toplam dış ticaretinin yüzde 20’ye yakını dolar ve euro dışına çıkmış olacak. Bir dizi temasta bulunmak üzere İran’a giden Başbakan Tayyip Erdoğan, İran Ticaret Sanayi ve Madencilik Odası’nda düzenlenen Türk-İran İş Forumu’nda işadamlarına hitap ederken İran ile ticarette yerel paraya geçmek için hem İran’ın, hem de Türkiye’nin yasal zemini hazırladıklarını, böylece hiçbir engel kalmadığını söyledi. Erdoğan şöyle konuştu: “Biz bunun yasasını düzenledik ve çıkardık. İran’da da hallolduğuna göre ne duruyoruz? O zaman adımı bununla birlikte atalım. Türk Lirası, Ruble bitti, Riyal bitti. Bununla beraber bu işi yapalım. Rusya Federasyonu’yla da aynı çalışmalarımız var. Çünkü bu kur farklarından kaybettiğimizi neyle ödeyeceğiz, ne lüzumu var, niye tedbirini alıp... Madem ticaret yapıyoruz, madem menfaat meselesi bu, o zaman biz bu menfaatimizi başkalarına niye kaptırılım.” Çin’le de görüşülüyor Buna göre, iki ülke arasındaki ticaret Türk Lirası ya da İran Riyali ile yapılabilecek. Yerel para birimiyle ticaret yapıldığında, özellikle kriz dönemlerinde ortaya çıkan döviz sıkışıklığının olumsuz etkileri ortadan kaldırılmış oluyor. İthalatçı ve ihracatçı, dövizdeki iniş-çıkışlardan etkilenmiyor. Şubatta Çin’e yerel parayla ticaret yapma teklifini götüren Türkiye, buna ilişkin müzakereleri yürütüyor. ABD’NİN İRAN’A YATIRIM AMBARGOSU VAR Türkiye enerji ihtiyacının yüzde 31’ini doğalgazdan karşılıyor. Bu gazın yüzde 63’ünü Rusya’dan, yüzde 18’ini İran’dan karşılıyor. Ayrıca Azerbaycan, Nijerya ve Cezayir’den de gaz alıyor. İran’la gaz ticaretini geliştirme amaçlı ilk girişim, Güney Pars bölgesi için Temmuz 2007’de yapılan protokol oldu. Daha sonra bu protokol yenilendi ancak 2 yıldır yeni bir adım atılmadı. Bu proje 4 milyar dolarlık yatırım öngörüyor. Ancak İran’da yatırımın önündeki en önemli engel, ABD’nin ambargosu. ABD, bu ülkeye 20 milyon doların üzerinde yatırım yapan şirket ve finans kuruluşlarına da ambargo koyabiliyor. Dolayısıyla İran’da büyük çaplı bir yatırım için ABD’nin bu rezervinin kalkması gerekiyor. İran ziyaretinde gümrük konularını da gündeme getiren Erdoğan, “Gümrükte uygulamalar biraz yüksek, vergi oranları çok yüksek, aldığım raporlarda yüzde 30-40 vergi uygulamaları var. Bu tür uygulamalar gerçekten hoş değil. Bakanlarımız bunu yazılı akte bağlayacaklar” dedi. Ancak bu konuda da engeller var. Gümrük Birliği anlaşması nedeniyle Türkiye, üçüncü ülkelere AB’nin uyguladığı oranlarda gümrük uygulamak zorunda. Bir ülkeye indirimli gümrük uygularsa AB engeliyle karşılaşabilir. Rusya ile uygulanıyor Merkez Bankası, Rusya ile ticarette Ruble’nin kullanımı kararından sonra, alım satıma konu olmayan (içerde alım satımı yapılmayan) dövizlere ilişkin bilgi amaçlı, kur tablosu yayımlamaya başladı. Türkiye, komşularla ticarette yerel para kullanımını geçen yıl gündeme getirdi. Rusya’da dolar likiditesi sıkıntısa sonucu, Rus borçlular, Türk şirketlerine borçlarını dolar olarak ödemekte sıkıntı yaşıyorlardı. İhracatçılar hükümete Ruble kullanımı konusunda düzenleme yapmasını istediler. Hükümet bu konuda düzenleme yaptı ve bazı bankalar Ruble ile işlem yapmaya başladı. Bu konuda en yüksek işlemi Garanti Bankası yapıyor. Sisteme göre Rus bir şirketten alacağını Türk tarafı Ruble olarak tahsil edebiliyor. Bu Rubleleri içerde, işlem yapan Türk bankalarında TL veya dolar olarak değiştirebiliyor. Güney Pars’ta 4 milyar dolarlık proje Enerji Bakanı Taner Yıldız, İran’la petrol ve gaz kaynakları konusunda çerçeve anlaşması imzalandığını bildirdi. Yıldız şu bilgileri verdi: “Güney Pars havzasında TPAO ile arama çalışması yapılacak. Çalışmalara kasımın ilk ya da ikinci haftasında başlamış olacağız. Bu anlaşma ile buradan çıkacak doğalgazın ve yan ürünlerinin pazarlanması söz konusu olacak. Gazın en az yarısı Türkiye’de ya da Türkiye üzerinden pazarlanacak. Yaklaşık 35 milyar metreküp gaz çıkarılması öngörülüyor. Al ya da öde modelinden biraz daha farklı.” Yıldız, Nabucco’nun gaz kaynaklarından birinin İran olabileceğini de söylerken, Güney Pars’taki çalışmanın 4 milyar doların üzerinde bir rakama mal olabileceğini bildirdi. Başbakan Erdoğan da İran’la Türkiye arasında halen 10 milyar dolar düzeyinde bulunan ticaret hacmini 30 milyar dolar düzeyine yükseltmeyi hedeflediklerini, bu hedefe ulaşmak için iki ülkenin ortak banka ve sanayi bölgesi kurabileceğini söyledi. Erdoğan, Trabzon limanı ile İran’daki Bender Abbas arasında ulaşımın sağlanmasının önemine değindi. İran’la Türkiye arasında Başbakan Erdoğan’ın gündeme getirdiği konular şöyle: - Kişm adasındaki havaalanının rehabilitesinin İran-Türkiye ortaklığı ile yapılması. - Van Gölü’nün kuzeyinden demiryolu taşımacılığı yapılmasına yönelik proje. - İki ülke arasında inanç ve kültür turizminin geliştirilmesi. - Başta devlet bankaları olmak üzere Türk bankaların İran’da şube açmaları. - Güney Pars’ta petrol ve doğal projesinin gerçekleştirilmesi. - İki ülkenin yerel parayla ticaret yapması. - Ortak uçak şirketi kurulması. ‘Al ya da öde’den İran’a ödeme Türkiye ile İran arasında doğalgaz ticaretinde tahkime gitmiş konular var. İran ‘al ya da öde’ taahhüdünü yerine getiremediği için Türkiye’den tazminat istiyor. Türkiye ise fiyat indirimi talep ediyor. Türkiye daha önce 2007 yılında alamadığı gaz için 704 milyon dolar ödemişti. 2008 ve 2009 için ne kadar ödeyeceği belli değil. Bu rakamın 1.5 - 2 milyar dolar arası olduğu belirtiliyor. Enerji Bakanı Rusya ve İran’a ‘al ya da öde’ kapsamında 3 milyar dolar ödeme yapılacağını söylemişti. Tahkimde Türkiye’nin fiyat indirimi talebi olumlu karşılandı. Türkiye’ye 760 milyon dolarlık ödeme öngörüldü. Türkiye, İran’la 1996’da 25 yıllığına yıllık 10 milyar metreküp alım anlaşması yapmıştı. Uluslararası gaz anlaşmalarında ‘al ya da öde’ hükmü temel bir kural. Doğalgaz alacak ülke, ihracatçı ülkeye her yıl için ‘Şu kadar doğalgaz alacağım’ diye taahhütte bulunuyor. Satıcı ülke de bu miktarı başka alıcıya bağlamadan ayırıyor. Alıcı almazsa bile alacağını taahhüt ettiği gazın parasını ödüyor. Milliyet