Ekonomide beklentiler 2010 yılının başında büyümenin başlayacağı yönünde. Ancak yılın ilk altı ayına ait teşvikli yatırımlar bu beklentinin henüz uzağında. Krizin en sert altı ayında teşvikli yatırımlar yüzde 54 düştü. Bu genel karamsar tabloya rağmen yatırım başvuruları bölgeler bazında incelendiğinde, Anadolu'nun 17 ilinin ekonomisinin tünelin ucundaki ışığı ilk görecek iller olarak öne çıkması dikkate çekiyor. Bölgesel bazda da Karadeniz ve Ege krizde ciddi atak yaptı. Toplam teşviklerden aldıkları payı bu iki bölge 6.1'er puan artırdı. Sektörlerden ise gıda, turizm ve sağlık diğerlerine kıyasla bir adım önde. Özellikle turizm sektöre, dev firmaların yer aldığı enerji sektöründen sonra ikinci sırada. Üstelik tek başına ilk 6 ayda taahhüt edilen 25 bine yakın istihdamın beşte birini tek başına karşılayacak. Hazine Müsteşarlığı'nın yılın ilk 6 ayındaki teşvikli yatırımları gösteren verileri, sanayinin önümüzdeki yıllardaki performansının nasıl olacağına dair ipuçları sunuyor. İlk altı ayda toplam 7 milyar 63 milyon liralık yatırım teşvik belgesi verildi. Ana sektörlerde tarım 147 milyon lira, madencilik 356 milyon lira, imalat sanayii 2.4 milyar lira, enerji 1.9 milyar lira ve hizmetler sektörü 2.2 milyar liralık teşvikli yatırım yapacak. Teşvikli yatırımlarda istihdamın yükünü çeken imalat sanayii ve hizmetler sektörü büyük kan kaybına uğradı. Tarımda teşvikli yatırım azalmasına karşın, yatırımların hacmi büyüdü. Madencilik ise yatırımını artıracak tek sektör. Turizm, gıda ve sağlık krizde atağa kalktı Alt sektörler incelendiğinde komple yeni yatırım için alınan teşvikli yatırımlarda enerjinin lider olduğu görülüyor. Enerji firmaları 2009'un ilk yarısında toplam 1.9 milyar liralık yeni yatırıma soyundu. Buna karşın istihdam taahhütünde aynı performansı göstermedi. İstihdam enerjide 612 kişide kaldı. Yatırımda ikinci sektör ise sürpriz biçimde turizm oldu. 945 milyon liralık yeni yatırım için başvuran turizm firmaları, 25 bine yakın toplam istihdamın 5 bin kişi ile beşte birini de karşılamayı taahhüt etti. Benzer bir atılımı sağlık sektörü de gösterdi. 314 milyon lira ile taşıt araçlarından sonra üçüncü sırayı alan sağlık, istihdamda ise turizmin ardından 3 bin 229 kişiyle ikinci sırayı kaptı. İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) en büyük 500 firma araştırmasında en karlı sektör olarak öne çıkan gıdanın bu cazibesi, teşvikte de kendini gösterdi. Gıda firmaları 313 milyon liralık yatırım için başvurdu ve bin 886 kişilik istihdam taahhüt etti. Bu tablo, yatırımdaki ve istihdamdaki artış hızları bakımından turizm, sağlık ve gıdanın krizden ilk çıkacak sektörler olduğuna işaret ediyor. Marmara'nın teşvikteki payı geriledi Hazine'nin teşvik verilerine bölgesel bazda bakıldığında ise sürpriz sonuçlar ortaya çıkıyor. Sanayinin kalbi Marmara 2.2 milyar lira ile toplam teşvikten aldığı pay ile yılın ilk yarısında yine önde. Ancak Marmara'nın payı geçen yılla kıyaslandığında 8.8 puan azaldı. Buna karşın Ege ve Karadeniz ciddi bir atak yaptı ve teşviklerdeki payını 6.1 puan artırdı. Karadeniz'in bu başarısı iller bazında da öne çıkıyor. Krize rağmen 2008'e göre teşvikli yatırımlarını artıran 19 ilin içinde 5 tane Karadeniz ili bulunuyor. Üstelik artış oranları da rekor düzeyde. Ordu teşvikli yatırımlarını yüzde 181,6, Kastamonu 118,6, Sinop 88,6, Gümüşhane 70,6, Rize 46,9 oranında yükseltti. Düzce, Aksaray, Mersin, Konya, Manisa, Gümüşhane ve Kırşehir gibi büyüklere nazaran mütevazı sanayi potansiyeline sahip illerin teşvikli yatırımda gösterdikleri artış sayesinde bu iller, krizden çıkışta ipi ilk göğüslemeye aday olanlar arasına girmeyi başardı. DEV YATIRIMLARI ANADOLU İLLERİ KAPTI Anadolu kentleri, krizde teşvikli yerli ve yabancı dev yatırımları da çekti. 898 milyon dolar ile en büyük yabancı ortaklı yatırımı Kocaeli kaparken, Artivin, Maraş, Samsun, Erzincan da milyon dolarlık birer yabancı ortaklı yatırım kaptı. Yerli dev yatırımlarda da yine sürpriz kentler önde. Manisa 250 milyon lira ile liderlik koltuğuna otururken, Antep, Mersin, Rize, Sivas, Kütahya gibi iller de yerli büyük yatırımları aldı. Büyük illerden İstanbul ve İzmir birer tane yatırım çekebildi. 7 TAŞIT ARAÇLARI FİRMASI ZONGULDAK'I SEÇTİ İstanbul'daki teşvikli yatırımların ağırlığını turizm ve taşıt araçları oluşturdu. İstanbul, 13 turizm ve 17 de otomotiv yatırımı çekecek. Taşıt araçlarında Zonguldak da dikkat çekici. Otomotiv firmaları Zonguldak'a toplam 118 milyon lira yatıracak. Eskişehir ve Adana ise sağlıkta önde. Eskişehir sağlıkta bir teşvik belgesiyle 69 milyon liralık yatırım çekti. Adana ise sağlıkta 4 belge aldı ve bunun karşılığında 50 milyon liralık yatırımı ile kazandıracak. Enerjide belge sayısı olarak Rize önde. 3 teşvik belgesi ile Rize'ye 197 milyon liralık enerji yatırımı gelecek. SEKTÖRLERE GÖRE YATIRIM VE İSTİHDAM SEKTÖR BELGE YATIRIM (TL) İSTİHDAM ENERJİ 53 1.910.771.574 612 TURİZM 60 945.380.940 5002 TAŞIT ARAÇ. 32 404.867.902 887 SAĞLIK 29 314.900.451 3229 GIDA 64 313.010.495 1886 TEKSTİL 42 210.592.929 1975 ALTYAPI/İNŞAAT 37 182.116.510 499 PLASTİK/LASTİK 30 96.365.671 489 EN ÇOK YATIRIM ÇEKEN 10 İL (TL) İstanbul 966.619.718 Bursa 542.038.324 Manisa 505.101.779 Gaziantep 380.712.767 Mersin 304.979.022 Antalya 283.741.718 Samsun 260.849.480 Ankara 240.988.435 İzmir 217.866.031 Rize 200.898.502 İSTİHDAM LİDERİ 10 İL İstanbul 4652 Gaziantep 1901 Antalya 1411 Konya 1004 Ankara 1001 Adana 954 İzmir 832 Mersin 741 Bursa 712 İSTİHDAMDA SIFIR ÇEKENLER Çanakkale Bingöl Kırıkkale Tunceli YATIRIM FAKİRİ İLLER (TL) Ağrı 1.910.000 Tunceli 1.664.000 Kilis 1.385.000 Bartın 1.280.000 Nevşehir 1.150.000 Karabük 1.150.000 KRİZDE TEŞVİKLİ YATIRIMINI ARTIRAN İLLER (milyon TL) İl 2008 2009 Artış (%) Kütahya 35 103 197 Ordu 39 111 181,6 Düzce 55 133 141,6 Aksaray 29 66 128,5 Kastamonu 20 43 118,6 Sinop 13 24 88,6 Edirne 23 43 85,3 Gümüşhane 54 92 70,6 Muğla 68 116 70,4 Mersin 179 305 70,2 Konya 79 123 55,5 Rize 137 201 46,9 Gaziantep 290 381 31,2 Manisa 428 505 18,1 Kırşehir 24 28 14,1 Şanlıurfa 41 46 11,8 Sakarya 140 143 2,2 Bahadır Özgür / Referans