Ruble ile ticaret korunmayanı yakar Geçen hafta yapılan değişiklikle Ruble ile ticaretin önü açıldı. Ancak yaşanması olası sıkıntılara pek dikkat çekilmedi. Finans uzmanları bunların başına Ruble’nin devalüe olmasına karşılık oluşacak kur riskini koyuyor. İhracatçıların bu riske karşılık forward ve opsiyon gibi işlemlerle kendilerini hedge etmesi gerekiyor. TL/Ruble kurunun nasıl belirleneceği de bir diğer sorun. Bir süredir özellikle ihracatçılar tarafından gündeme getirilen Ruble ile ticaret, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün Rusya ziyaretinin ardından çalışmaların hızlanmasıyla realize oldu. Geçen hafta Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı kararın değişmesiyle birlikte Ruble ile ticaretin de önü açıldı. Bu girişimin öncülerinden İstanbul Hazır Giyim ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği (İHKİB) Başkanı Hikmet Tanrıverdi, yapılan değişiklikle halihazırda 6.5 milyar dolar seviyesinde olan Rusya ile ihracatı 10 milyar dolara çıkarmayı hedeflediklerini söylüyor. Ruble ile ticaretin önünün açılmasından turizm dahil birçok sektörün olumlu etkilenmesi bekleniyor ancak olası sıkıntılara da dikkat çekiliyor. Bunların başında ise Ruble’nin devalüe olma olasılığı geliyor. Bu riski ortadan kaldırmak için ise ihracatçıların forward, opsiyon gibi hedging işlemlerine başvurmaları gerekiyor. Öte yandan sistemin çalışması için Türk bankalarının ve Rusya’daki iştiraklerinin de gerekli altyapı çalışmalarını hızlandırdığı belirtiliyor. Sıkıntılar oluşabilir Ruble ile ticaretin önünün açılması önemli bir girişim ancak finans uzmanları ortaya çıkabilecek sıkıntılara da dikkat çekiyor. Faktoring Derneği Başkanı Zafer Ataman, para birimlerinin konvertibl olmasının uluslararası bir süreç olduğunu söylüyor ve ekliyor: “Avrupa’nın özellikle de Almanya’nın Rusya ile çok ciddi ticari ilişkileri var. Böyle bir ticaretin yurt dışında nasıl destekleneceğini görmek gerek.” Faktoring sektörünün Rusya ile garantili faktoring işlem hacminin 2008 verilerine göre 350 bin Euro yani oldukça düşük olduğunu belirten Ataman, bu durumu Rusya pazarına hala sigorta tabanında bir güven oluşmaması şeklinde açıklıyor. Dikkat çekilen bir diğer konu ise genelde konvertibl olmayan dövizler üzerinden yapılan ticaretlerin, sonunda takasa dönme olasılığı. Rus tarafında petrol ve türevi ürünler olduğu için Türkiye’nin bunu dengeleyebileceği fazla unsur olmadığı ve takas riskinin oluşabileceği belirtiliyor. Ataman, olası bütün risklerin bertaraf edilmesi halinde sistemin önümüzdeki üç aylık sürede hareketlenebileceği görüşünde. Ruble ile ticarette en büyük sorunların başında Ruble’nin son dönemde diğer para birimleri karşısında değer kaybetmesi geliyor. Son dönemde Rusya ile ticaretin gerilemesinde de bu durumun etkili olduğu belirtiliyor. Hedging yapılmalı Ruble ile ticarette riskin Türk ihracatçısında olduğu, Türk ihracatçıların satış anlaşmasının yapılması ile bedelin tahsil edilip TL’ye çevrilmesi arasındaki sürede Ruble’nin değer kaybetme riskini üstleneceğine dikkat çekiliyor. CJSC Dexia Bank Rusya Genel Müdürü Derya Kumru, ihraç edilen malların ithal veya yerli malı olmasına rağmen konvertibl paralar ile fiyatlanmasının, bu riski daha da belirgin hale getireceğini belirtiyor. Türk ihracatçıların kur riskinden korunmak için hedging yapmaları, bunun için de mal satış anlaşması yapıldığında, mal bedelinin tahsil tarihi ile uyumlu vadeli döviz (Ruble forward) satış anlaşması yapmaları gerekiyor. Kumru, Dexia olarak Rusya’da iş yapıp Ruble elde eden Türk şirketlerine ve Rusya’daki iştiraklerine uzun yıllardır Ruble’ye karşı TL, dolar ve Euro üzerinden forward ve opsiyon hizmeti verdiklerinin de altını çiziyor. Kur nasıl belirlenecek? Garanti Bank Moscow Genel Müdürü Niyazi Gürcan, Türkiye açısından bu girişimin ilk bakışta mevcut şartlara yönelik kısa vadeli bir çözüm gibi düşünüldüğü görüşünde. Gürcan, Türkiye’de oldukça güncel olan bu konunun Rusya tarafında sadece Rusya’da yerleşik Türk şirketlerinin gündeminde olduğunu, bu aşamada Ruslar açısından bir gündem maddesi teşkil etmediğini belirtiyor. Gürcan’a göre sistemin çalışması, büyük ölçüde Rus tarafının bu sistemi tanımasına, Türkiye ile olan ticaretine önem atfetmesine ve uzun vadede bundan çıkarı olacağından emin olmasına bağlı. Sayısı iki milyona yaklaşan Rus turistin ve halen devam eden bavul ticareti nedeniyle Türkiye’ye gelen Rusların kendi paraları ile seyahat etme kolaylığı ve bunun psikolojik olumlu etkisi ile dolar veya Euro gibi diğer birimlere geçmeden paraların birbirine dönüştürülmesi ile alım-satım kayıplarının azalmasının olumlu etki yaratacağı tahmin ediliyor. Yaygın olarak kullanılmamakla birlikte Rus bankacılık sisteminde, TL’nin hem Rusya’ya hem de Rusya’dan Türkiye’ye olan transferlerde kullanılması, her tür müşteri için bankalarda TL hesap açma imkanı ve TL banknot kabul etme olanağının olduğu, Türkiye’deki bankaların da sistemin işlemesi için çalışmalara başladığı kaydediliyor. Ancak bu noktada, TL/Ruble kurunun nasıl belirleneceğinin önemine de dikkat çekiliyor. TL ve Ruble arasında belirli bir süre sabit tutulacak bir kurun tespit edilmesi gerektiğine veya bu şeklide kur tespit edileceğine yönelik görüşler olduğunu belirten Gürcan, “Bu konuda nasıl bir hazırlık yapılıyor bilmiyorum ama böyle bir kur tespitinin bugünün global şartlarında olamayacağını düşünüyorum. Sonuçta sistemin getireceği faydayı ve olası hacim artışını değerlendirirken, TL/Ruble paritesinin dolar/TL, dolar/Ruble kurları baz alınarak oluşacağını da dikkate almak gerek” diyor. “Rus tarafına bağlı” Niyazi Gürcan (Garanti Bank Moscow Genel Müdürü) “Rus ithalatçılar dolar/Ruble kuru ile ilgili endişelerinin devam ettiği bir süreçte, kendilerine iyi tanıtıldığı ve bankacılık işlemlerinde bir aksama görmedikleri sürece bu sistemi kullanabilirler. Rusya’nın Türkiye’ye yaptığı ihracatta en büyük kalem olan petrol ve doğalgazda mevcut sistemi değiştirmeyecektir. Diğer kalemlerde ise sistemin tanınmasına, bankacılık tarafında aksamaların olmamasına bağlı olarak kendisine rekabet avantajı sağlayacağına inanması ölçüsünde sistemi sınırlı olarak kullanacaktır. Sonuç olarak bu uygulama belirli bir süre için ve kısmi olarak uygulanabilir; bundan da Türk KOBİ’leri mevcut süreçte avantaj sağlayabilir. Bunun yanı sıra Rus turistlerin Türkiye’ye kendi paraları ile gitmeleri olgusu da daha uzun vadede devam eder. TL ve Ruble ile ticaret konusunun, uzun vadeli, hacimleri kalıcı olarak sürekli yukarıya çekecek bir uygulama olmayacağı kanısındayım.” “Sistem pratikte çalışır” Derya Kumru (CJSC Dexia Bank Rusya Genel Müdürü) “Türk ihracatçılar, Rus Rublesi’nin dalgalanma/kur riskini üstlenmeye hazır oldukları sürece ki şimdilik öyle görünüyor, bu sistem pratikte çalışır. Üstelik Rus ithalatçıların da Türkiye’den Ruble ile ithalat yapabilecekleri konusunda bilgilendirilmesiyle, dünyanın başka ülkelerinden kur riski alarak dolar, Euro gibi para birimleri ile ithalat yapmak yerine risksiz Ruble ile Türkiye’den ithalat yapmayı tercih edeceklerdir. Kriz öncesi bir Ruble bölgesi yaratmak, Rusya’nın en büyük hedeflerinden biriydi. Türkiye Ruble’yi konvertibl yaparak, stratejik olarak Rusya’nın bu kararına destek vermiş oluyor. Bu nedenle Rusya, ilk aşamada Türkiye’nin en büyük ithalat kalemleri olan doğalgaz ve petrolü Ruble ile satmak istemese de daha sonra bu girişimin başarılı olması ve olumlu sonuçlar vermesi için her türlü desteği verecektir.” Behiye Selin Taner/Ekonomist