Yazdır
Sağlık Bakanlığı, diyaliz hizmetleriyle ilgili yönetmeliği değiştirdi. Başta böbrek yetmezliği olmak üzere çeşitli tıbbi nedenlerle diyaliz tedavisi gören yaklaşık 90 bin hastayı ve hekimleri yakından ilgilendiren değişikliklerin yer aldığı yönetmelik Resmi Gazete'de yayımlandı.
Diyaliz hizmetlerinde bazı kamu hastanesi ünitelerinin gerekli hekimler bulunamadığında hastanede görevli herhangi bir uzman hekimin gözetiminde faaliyet gösterebilmesine imkân tanındı. Sağlık Bakanlığının 13 Kasım 2026 tarihli ve 33429 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmeliği; hekim yetkilerinden hasta takibine, merkezlerin kurulmasından denetimine kadar hizmetin bütün aşamalarına ilişkin hükümler içeriyor.
BELİRLİ KAMU ÜNİTELERİNDE HERHANGİ BİR UZMAN HEKİM GÖZETİMİ
Yönetmeliğin 11. maddesinin sekizinci fıkrasına göre, diyaliz merkezi bulunmayan kamu hastanelerinde Bakanlık izniyle planlamadan muaf, en fazla 10 cihazlı ünite kurulabilecek.
Bu ünite, il sağlık müdürlüğünün uygun gördüğü kamu diyaliz merkezine tıbbi işleyiş açısından bağlı olacak. Hastane başhekiminin görevlendireceği nefroloji uzmanı, bulunmaması halinde sertifikalı uzman hekim; sertifikalı hekim bulunmaması durumunda ise hastanede görevli herhangi bir uzman hekim gözetiminde çalışabilecek.
11/8-c bendindeki hüküm, bütün diyaliz merkezlerini kapsayan genel ve koşulsuz bir yetki olarak düzenlenmiyor. Merkez bulunmayan kamu hastanelerinde ilgili bent kapsamında kurulan ünitelerin gözetimine ilişkin bir istisna getiriyor.
TAHLİLLERİ KİM DEĞERLENDİRECEK, TEDAVİYİ KİM DÜZENLEYECEK?
21. maddenin ikinci fıkrasının (b) bendi; nefroloji uzmanı, sertifikalı uzman hekim veya uzman hekimin ayda en az bir kez hastaların klinik ve laboratuvar değerlendirmelerini yapmasını, diyaliz ve ilaç tedavilerini düzenlemesini öngörüyor.
Burada kullanılan “uzman tabip” ifadesi, 4. maddenin birinci fıkrasının (l) bendinde iç hastalıkları uzmanı ile çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı olarak tanımlanıyor.
11/8-d ve 18/1-g hükümleri, aylık değerlendirme ve reçete işlemlerinde nefroloji uzmanını veya diyaliz sertifikalı uzman hekimi; ilde bu uzmanların bulunmaması halinde uzman hekimi belirtiyor.
22. maddeye göre programlı hemodiyaliz raporu, varsa nefroloji uzmanı tarafından; bulunmaması halinde sertifikalı uzman hekim, onun da bulunmaması halinde uzman hekim tarafından düzenlenecek. Programlı periton diyalizi raporunu ise nefroloji uzmanı veya sertifikalı uzman düzenleyecek. Acil durumlar dışında uzmanın düzenlediği diyaliz ve hastalık tedavisi değiştirilemeyecek.
SERTİFİKALI HEKİMİN SEANS SORUMLULUĞU
Sertifikalı hekim, uzman değerlendirmesine göre belirlenen tedavi şemasının uygulanması, hastanın seans boyunca izlenmesi, her seansta dosyaya gözlem notu yazılması ve akut komplikasyonlara ilk müdahaleden sorumlu olacak.
Diyaliz teknikeri ve sertifikalı hemşireler, hekimlerin direktifleriyle bakım, hasta eğitimi, takip, kayıt, cihaz ve set hazırlığı, damar yolu işlemleri, sterilizasyon ve dezenfeksiyon görevlerini yürütecek. Gerektiğinde ev hemodiyalizi ve periton diyalizi hastalarına ev ziyaretleri yapılacak; organizasyonu merkez sağlayacak.
ÇOCUK HASTALAR İÇİN AYRI HÜKÜM
Merkezde tedavi gören 18 yaşından küçük diyaliz hastası sayısı 10’dan fazlaysa uzman değerlendirmesi çocuk nefroloji uzmanı veya sertifikalı çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından yapılacak. Bunların bulunmaması halinde çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı değerlendirme yapacak.
HEKİMLERİN İKİNCİ KURULUŞTA ÇALIŞMASI
Merkezde kadrolu çalışan sertifikalı hekim ve uzman hekimler, belgelerindeki çalışma saatleri dışında aynı ilde ikinci bir özel sağlık kuruluşunda kadro dışı geçici çalışabilecek. Mesul müdür ve kadrolu uzman hekimler bakımından 1219 sayılı Kanun’un ilgili şartları da uygulanacak.
Emekli hekimler, 60 yaşını dolduran hekimler ve engellilik oranı en az yüzde 60 olan hekimler için kadrolu çalışma ve boş kadro şartı aranmadan iki özel sağlık kuruluşunda kadro dışı geçici çalışma hükmü bulunuyor.
Yurt dışında en az iki yıl mesleğini icra eden hekimler de dönüşlerinin ardından, bir defaya mahsus olmak üzere, aynı kadro şartları aranmadan diyaliz merkezi ile ikinci bir özel sağlık kuruluşunda kadro dışı geçici çalışabilecek.
CİHAZ VE HASTA SAYISINA GÖRE PERSONEL
İlk 50 aktif hemodiyaliz cihazına kadar bir kadrolu sertifikalı hekim bulunacak. 50 cihazı aşan merkezlerde kadrolu veya kısmi zamanlı ilave sertifikalı hekim görev yapacak. Her seansta 50 hastaya kadar en az bir, 50’den fazla hasta için en az iki sertifikalı hekim bulunacak. Kadrolu uzman hekim, faaliyet iznine esas sertifikalı hekim görevini de yürütebilecek.
Hemodiyalizde ilk 10 cihaza kadar iki, üzerindeki her beş cihaz için ilave bir diyaliz teknikeri veya sertifikalı hemşire bulunacak. Seans başına her beş hastaya bir tabip dışı sağlık personeli düşecek. Periton diyalizinde ilk 50 hastaya bir, sonraki her 25 hastaya ilave bir ilgili personel görevlendirilecek.
Hemodiyalizde her sekiz hastaya bir yardımcı personel; yalnızca periton diyalizi yapılan merkezlerde en az bir yardımcı personel bulunacak. Teknik altyapı ve su sistemi için eğitimli tekniker/teknisyen bulundurulacak veya teknik servisle bakım anlaşması yapılacak. Personel, fotoğraflı ve karekodlu kimlik kartı taşıyacak; görevlerin ayırt edilmesini sağlayan önlük veya üniforma giyecek.
PERSONEL EKSİKLİĞİNDE KAPATMA VE HASTA AZALTMA
Özel merkezlerde faaliyet iznine esas personel ayrılmak isterse en az bir ay önce yazılı bildirim yapacak. Mesul müdür ve asgari kadrolu sertifikalı hekimin ayrılık, hastalık veya izin halinde görevleri en fazla üç ay başka hekim tarafından yürütülebilecek. 30 günü aşmayan ayrılıklarda vekâlet ve bir hafta içinde bildirim; daha uzun mesul müdür vekâletinde geçici belge öngörülüyor.
Üç ay sonunda gerekli mesul müdür ve sertifikalı hekim bulunamazsa faaliyet durdurularak izin en fazla altı ay askıya alınacak; eksiklik sürerse ruhsat ve izin iptal edilecek. Uzman hekim ayrılığında ise yeni uzman bulunması için bir ay verilecek; ardından aynı askıya alma ve iptal süreci uygulanabilecek.
Tabip dışı sağlık personeli eksikliğinde 45 gün süre verilecek. Eksiklik giderilmezse hasta sayısı mevcut personele göre azaltılacak. İlgili kamu merkez ve ünitelerinde kadro ihdasına kadar, seans için öngörülen sayının yarısını aşmamak ve en az bir diyaliz teknikeri veya sertifikalı hemşirenin gözetiminde olmak şartıyla sertifikasız hemşire çalıştırılabilecek.
AYLIK MUAYENE VE DİYETİSYEN HİZMETİ
Hastalar aylık diyaliz muayenelerini tedavi gördükleri merkez dışında da yaptırabilecek. Merkez veya ünite, düzenlenen reçete doğrultusunda tedaviyi uygulayacak.
Hemodiyaliz merkezleri, programlı diyalizin başlangıcında ve sonrasında uzman hekim denetiminde diyetisyen hizmeti sağlayacak. Hizmetin bedeli hasta adına merkez tarafından karşılanacak. Yeni merkezler bu hizmeti faaliyet izninden itibaren en geç üç ay içinde sözleşmeyle veya hizmet alımıyla sağlayacak. İhtiyaç halinde psikiyatri, psikolog ve sosyal hizmet uzmanı hizmeti de alınabilecek.
ÜÇ AY İÇİNDE BÖBREK NAKLİNE YÖNLENDİRME
Programlı diyalize yeni başlayan her hasta, en geç üç ay içinde böbrek nakli açısından değerlendirilmek üzere en yakın kamu organ nakli merkezine başvurması için bilgilendirilip yönlendirilecek. Nakle uygun hastaların ulusal bekleme listesine kaydını organ nakli merkezi yaptıracak.
Tedavi seçenekleri ve nakil süreci hakkında bilgilendirme yapılacak; nakil bilgilendirme formu hasta ve yetkili tarafından imzalanacak, dosyaya ve dijital sisteme kaydedilecek. Düzenlemeden önce tanı almış hastalar için yönlendirme işlemleri bir yıl içinde tamamlanacak.
EVDE DİYALİZ VE PERİTON DİYALİZİ
İl sağlık müdürlüğünden izin alan merkezler, hastanın talebi ve yazılı onayıyla, tıbbi kontrollerini de yaparak ev hemodiyalizi uygulayabilecek. Her hastaya bir cihaz tahsis edilecek. İzinli merkezlerde, yine talep ve yazılı onayla, yedi saatten kısa olmayacak uzun süreli hemodiyaliz yapılabilecek.
Diyaliz raporlarında tedavi sıklığı ve süresi, periton diyalizinin yöntemi, günlük değişim sayısı ve solüsyon özellikleri belirtilecek. Periton diyalizinin uygulanmama gerekçeleri yazılacak. Ancak yönetmelik öncesinde tanı almış hastaların raporlarında bu gerekçeyi belirtme şartı aranmayacak. Periton diyalizi uygulamaları planlamadan muaf tutulacak.
MERKEZ AÇILIŞINDA DOLULUK VE CİHAZ ŞARTI
Merkezler üniversiteler, kamu kurumları, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri tarafından müstakilen veya kendilerine ait hastanede ayrı bölüm olarak kurulabilecek. Planlama; nüfus, hasta dağılımı, mevcut cihazlar ve epidemiyolojik özelliklere göre yapılacak. Hizmet bölgeleri iki yılda bir gözden geçirilecek.
Bölgesel hedef doluluk oranı dört ve üzerindeyse cihaz artırımı planlanacak. Artırım bir defada en fazla beş cihazla ve toplam 80 cihaza kadar yapılabilecek. Mevcut kapasitesi 80’in üzerinde olanlara ek cihaz izni verilmeyecek. Hedef doluluk oranı beş ve üzerindeyse önce cihaz artırımıyla ihtiyaç karşılanacak; yetmezse yeni merkez planlanacak. Beşin altında yeni merkez açılamayacak.
Yeni merkezler başlangıçta 15 ila 25 cihazla kurulacak. Bazı kamu, üniversite ve eğitim merkezleri ile hepatitli hastalar ve cihazları için doluluk hesabında istisnalar uygulanacak. Üç yıl hasta/cihaz oranı üçün altında kalan merkezlerin cihaz sayısı Bakanlıkça azaltılabilecek.
En az 50 yataklı hastanelerde akut veya acil durumlar için iki cihaz, organ nakli merkezi olan kurumlarda talep halinde ilave iki cihaz bulundurulabilecek. Ek ihtiyaçları Bakanlık değerlendirecek. Kamu ve uygun üniversite hastanelerindeki ünitelerin kapasite artırımı, birleşmesi ve merkeze dönüşümü ayrıca kurallara bağlanıyor. Deprem, göç, savaş, terör ve afet gibi durumlarda özel planlama yapılabilecek.
TATİL DİYALİZİ MAYISTAN KASIM SONUNA KADAR
Merkez ve üniteler, yeterli su sistemi ve fiziki alan ile gerekli personel şartlarını sağlayarak mayıstan kasım sonuna kadar tatil diyalizi için cihaz artırabilecek. Bölgesel hedef doluluk oranı bu uygulamada üç kabul edilecek. Müdürlük bildirimi yapılacak; faaliyet izin belgesinin yenilenmesi gerekmeyecek. Kapsamdaki illeri Bakanlık duyuracak.
BİNA, CİHAZ, LABORATUVAR VE RUHSAT KOŞULLARI
Diyaliz tedavi salonları bodrum katta bulunamayacak. Esaslı tadilat önceden onaya bağlanacak; gerektiğinde yangın ve deprem uygunluk belgeleri istenecek. İkinci el cihazlar 10 yaşını aşamayacak. Merkezler gerekli cihaz, ilaç ve donanımı bulunduracak; sodyum ve potasyum ölçümü için iyonometri cihazı sağlayacak.
Tetkikler için ruhsatlı laboratuvar kurulacak veya uygun laboratuvarla anlaşılacak. Gerektiğinde hepatitli hastalar için seropozitif cihaz bulundurma zorunluluğu getirilebilecek. Fiziki alan ve donanım ayrıntıları yönetmelik eklerinde düzenleniyor.
HASTA TAKİBİ, SU GÜVENLİĞİ VE ENFEKSİYON KONTROLÜ
Her hastanın tetkiklerini de içeren ayrı takip dosyası olacak. Hasta ve seans sayıları, ölümler, merkeze geliş-gidişler ve tedavi değişiklikleri dijital sisteme kaydedilecek. Her cihazın bakım, kalibrasyon ve onarım kayıtları tutulacak. Personel işe başlarken ve yılda bir hepatit ve HIV taramasından geçirilecek; yeni başlayanlara ve yılda bir tüm personele enfeksiyon eğitimi verilecek.
Diyalizde kullanılan suyun kimyasal ve bakteriyolojik analizleri ilgili rehber sıklığında yaptırılacak. Tekrarlanan analizde bakteriyolojik uygunsuzluk sürerse uygun sonuç alınana kadar faaliyet durdurulacak. Endotoksin uygunsuzluğu bir ayda giderilemezse uygun sonuç alınana kadar yeni hasta kabulü durdurulacak.
DENETİM, YASAKLAR VE KOMİSYONLAR
Ruhsat veya faaliyet izni olmadan hizmet, mevzuata aykırı bina-cihaz-personel değişikliği, endikasyon dışı diyaliz, uygunsuz rapor ve maddi çıkar ya da etik dışı yöntemlerle hasta yönlendirme yasaklanıyor.
Denetimler ilgili denetim yönetmeliği ile EK-1 ve EK-2 formlarına göre yapılacak. Kamu merkezlerinde ilk iki tespitte süreli yazılı uyarı, üçüncü tespitte sorumlular için disiplin hükümleri uygulanacak.
Bakanlık düzeyindeki yedi kişilik Bilimsel Danışma Komisyonunda altı nefroloji doçenti veya profesörü bulunacak. Komisyon hizmetin gelişimi, standartlar ve protokoller konusunda görüş verecek. İllerde dört kişilik izlem, denetim ve değerlendirme komisyonu görev yapacak. Burada da nefrolog bulunmaması halinde sertifikalı uzman veya diğer uzmanların görevlendirilmesi, gerekirse başka ilden uygun hekim temini düzenleniyor.
ÖNCEKİ YÖNETMELİK KALDIRILDI, GEÇİŞ KURALLARI BELİRLENDİ
1 Mart 2019 tarihli yönetmelik yürürlükten kaldırıldı. Önceden ruhsatlandırılmış merkezler mevcut halleriyle çalışmayı sürdürecek. Ev hemodiyalizi ve periton diyalizine ilişkin hükümler, 1 Haziran 2026 ile yeni yönetmeliğin yayımı arasındaki dönem için de uygulanacak.
Metinde hüküm bulunmayan durumlarda kuruluşun niteliğine göre özel hastaneler, ayakta teşhis ve tedavi kuruluşları, yataklı tedavi kurumları ve ilgili diğer mevzuat uygulanacak. Yönetmeliği Sağlık Bakanı yürütecek.
Diyaliz merkezleri hakkında yönetmelik Resmi Gazete'de yayımlandı
Bakan Koca'dan diyaliz hastalarına ilişkin açıklama