Yazdır
Sanayicilerin uzun zamandır dile getirdiği kârsızlık sorunu, İSO 500’de de tescillendi. Sanayi devlerinin ortalama satış kârlılığı yüzde 3,4 olurken, sektörler arasındaki uçurum iyice derinleşti. İSO 500’ün en kârlısı, yüzde 27,2’lik satış kârlılığı ile madencilik ve taş ocakçılığı olurken, bu sektörü sırasıyla tütün ürünleri ile temel eczacılık ürünleri takip etti. 7 sektör kârlılıkta eksi yazdı; kâr edenlerin 7’sinde ise kârlılık yüzde 3,4’lük ortalamanın altında kaldı. İSO 500 BSK’da özel kuruluşların kârlılığı yüzde 2,9’da kalırken, kamu kuruluşlarının kârı ise yüzde 9,9 ile ortalamanın oldukça üzerinde gerçekleşti.
2025'teki iyileşmeye rağmen 10 yıllık ortalamanın gerisinde
Merve Yiğitcan'ın ekonomim.com'daki haberinde yer alan ve İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2025 Araştırması’ndan derlediği veriler, enflasyonla mücadele programı ve talepte yaşanan daralmanın sanayide yarattığı kârsızlık sorununun, devlerin de elini zayıflattığını ortaya koydu.
Her ne kadar İSO 500’ün kârları, 2024 yılında yaşanan sert daralmanın ardından 2025’te güçlü nominal iyileşmeler kaydetse de, kârlılık rasyoları tarihsel ortalamaların altında seyretti. Buna göre, sanayi devlerinin satış kârlılığı 2025’te yüzde 3,4 olurken, bu oran 10 yıllık dönemin ortalaması olan yüzde 7,1’in oldukça altında kaldı. Bu oran 2021’de yüzde 9,5; 2022’de yüzde 9,3; 2023’te ise yüzde 8,6 olarak gerçekleşmiş, ancak 2024’te yüzde 2,6’ya inerek sert düşmüştü.
Yanı sıra sanayi devlerinin sahip oldukları varlıkları ne ölçüde kâra dönüştürebildiğini gösteren aktif kârlılığı da yüzde 2,9 oldu. 2024’e göre 0,7 artan bu rasyoda da iyileşme oldukça sınırlı gerçekleşti. Firmaların özkaynaklarını ne ölçüde kâra dönüştürebildiğini ortaya koyan özkaynak kârlılığında da yüzde 6 oranında hesaplanan rasyo, bir önceki yıla 1,8 puan artsa da tarihsel ortalamaların altında kaldı.
Listenin başında altın madenciliği var
Sektörel kârlılık oranlarına yakından bakıldığında, İSO 500’ün satış kârlılığı en yüksek sektörü yüzde 27,2 ile madencilik ve taş ocakçılığı sektörü oldu. İmalat sanayii yüksek hammadde ve ithal girdi maliyetleri altında ezilerken; madencilik sektörünü kârlılıkta yukârı taşıyan ana neden altın madenciliği oldu. Madencilik sektörünü, yüzde 25 satış kârlılığı ile tütün ürünleri imalatı izlerken, bu sektörde maktu verginin bir kısmının satış fiyatı üzerinden alınması da burada kârlılığı yukârı çeken etkenlerin başında geliyor. Madencilik ve tütün ürünlerinden sonra listede en kârlı üçüncü sektör ise yüzde 16,5 ile temel eczacılık ürünlerinin ve eczacılığa ilişkin malzemelerin imalatı yer aldı.
Kârlılığı en düşük sektör tekstil
Devler liginde satış kârlılığı oranına en düşük olan sektör ise yüzde -10,6 ile tekstil ürünlerinin imalatı oldu. Bu sektörü yüzde -9 ile diğer ulaşım araçlarının imalatı izlerken, üçüncü sırada da yüzde -5,3 ile ağaç, ağaç ürünleri ve mantar ürünlerinin imalatı (mobilya hariç) ile kayıtlı medyanın basılması ve çoğaltılması yer aldı. Bu arada İSO 500’de yer alan 25 alt sektörün 7’sinde satış kârlılığı eksi yazarken, kâr edenlerin 7’sinde ise satış kârlılığı yüzde 3,4’lük ortalamanın altında kaldı.
Öte yandan aktif kârlılığı en yüksek olan sektör yüzde 20,8 ile tütün ürünlerinin imalatı; en düşük olan ise yüzde -4,4 ile tekstil ürünlerinin imalatı oldu. Özkaynak kârlılığında da zirve yüzde 52,3 ile açık ara tütün ürünleri imalatının olurken, listenin sonuna yüzde -20,9 özkaynak kârlılığı ile kayıtlı medyanın basılması ve çoğaltılması sektörü oturdu.
Sanayi devleri arasında satış kârlılığı en yüksek olan şirket yüzde 71,86 ile Türk Altın İşletmeleri olurken, ikinci sırada yüzde 53,7 ile Eti Maden geliyor. İçdaş Elektrik, yüzde 51,5 satış kârlılığı ile üçüncü sırada yer alırken, Eti Alüminyum yüzde 41,2 ile dördüncü, Özer Metal de yüzde 38,9 ile beşinci sırada kendine yer buldu. Satış kârlılığı en düşük olan şirketlere bakıldığında, Tamek Sagra yüzde -111,2 satış kârlılığı ile listenin en fazla kâr kaybı yaşayan şirketi oldu. Bu şirketi yüzde -109,17 satış kârlılığı ile Zorlu Doğal Elektrik Üretimi, yüzde -73,07 ile Sasa Polyester izledi. Kalyon Güneş Teknolojileri yüzde -33,02 ile dördüncü olurken, kamunun gıda sektöründeki en büyük oyuncularından Türkşeker, yüzde -29,62 satış kârlılığı rasyosuyla en düşük kârlılığa sahip beşinci şirket olarak hesaplandı.
Kamu, madende zirvede, gıdada ekside
İSO 500’de yer alan şirketlerin 10’u kamu kuruluşları… Bu kuruluşların kârlılık rasyoları, listedeki özel kuruluşlardan görece olumlu ayrışıyor. Buna göre, sanayi devler arasındaki kamu kuruluşlarının satış kârlılığı yüzde 9,9 olurken, aktif kârlılıkları yüzde 5,2; özkaynak kârlılıkları ise yüzde 7,6 olarak hesaplandı. Satış kârlılığı en yüksek olan kamu şirketinin yüzde 53,7 ile Eti Maden İşletmeleri olduğu görülüyor. Kamunun satış kârlılığının eksi yazdığı tek sektör ise gıda oldu. Et ve Süt Kurumu (ESK), Türkiye Şeker Fabrikaları (Türkşeker) ve Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün (ÇAYKUR) ortalama satış kârlılığı yüzde -0,4 olarak hesaplandı. 2025 yılında dönem kârı/zararı -11,5 milyar TL olarak açıklanan Türkşeker’in satış kârlılığı yüzde -29,6 olurken, ÇAYKUR’un satış kârlılığı yüzde -0,84 olarak hesaplandı. Et ve Süt Kurumu ise 71,8 milyar TL’lik net satış rakamı açıklarken, dönem kârı/zararını listede saklı tuttuğu için satış kârlılığını hesaplanamıyor.