Yazdır
İran’daki çatışmaların küresel ölçekte yakıt ve gübre tedarik zincirlerinde yarattığı sarsıntı, şimdi de fıstık piyasasına yansıdı. Bloomberg’in haberine göre, dünyanın en büyük ikinci fıstık üreticisi konumundaki İran’da savaşın arzı kısıtlaması, fiyatların son 8 yılın zirvesine çıkmasına neden oldu.
Türkiye’de geniş kullanım alanına sahip olan Antep fıstığı; doğrudan tüketimin yanı sıra dondurma, çikolata ve içecek sektöründe de önemli bir girdi olarak öne çıkıyor. Ancak İran’daki savaş, zaten sınırlı olan arzı daha da daraltarak tedarik koşullarını zorlaştırdı. Bu gelişme, küresel talebin hız kazandığı bir döneme denk geldi.
Expana Markets kuruyemiş piyasası analisti Nick Moss, İran’ın fıstık ticaretinin savaş öncesinde de yaptırımlar ve jeopolitik riskler nedeniyle baskı altında olduğunu belirtti. Beklentilerin altında kalan 2025 hasadı ile ocak ayında yaşanan iç karışıklıklar sırasında ortaya çıkan iletişim kesintilerinin ihracat organizasyonunu aksattığını ve arzı daha da sınırladığını ifade etti.
Şubat sonunda başlayan çatışmaların mevcut daralmayı derinleştirdiğini vurgulayan Moss, bunun küresel piyasalara ulaşan ürün miktarını azaltarak daha küçük bir arz havuzu oluşturduğunu kaydetti. Orta Doğu’nun hem önemli bir üretim merkezi hem de transit ve tüketim bölgesi olması nedeniyle fıstık piyasasının bölgedeki aksamalara karşı oldukça hassas olduğu değerlendiriliyor.
Fıstık fiyatları iki yılda yaklaşık yüzde 30 arttı
Küresel talep cephesinde ise dikkat çekici bir ivmelenme yaşanıyor. 2023 sonlarında sosyal medyada viral olan fıstıklı “Dubai çikolatası”, Avrupa, Orta Doğu ve Asya’da talebi artırdı. Häagen-Dazs ve Táche ürünlerini bu trende uyarlarken, Starbucks da fıstık aromalı içeceklerini yaygınlaştırdı. Expana verilerine göre ABD fıstık referans fiyatları, 2023 sonundan bu yana yaklaşık yüzde 30 yükseldi.
ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre İran, küresel üretimin yaklaşık yüzde 20’sini ve ihracatın üçte birini gerçekleştirirken, ABD üretimin yaklaşık yüzde 40’ını ve sevkiyatın yarısını karşılıyor.
Savaşın arzı daraltması ve ticaret akışını zorlaştırmasıyla birlikte Antep fıstığının fiyatı mart ayında pound başına 4,57 dolara yükseldi. Bu seviye, Expana verilerine göre Mayıs 2018’den bu yana kaydedilen en yüksek düzey olarak öne çıktı.
ABD merkezli Crown Point Ltd.’de yenilebilir kuruyemiş ve bakliyat iş kolu yöneticisi Gyana Ranjan Das, savaşın ardından 2 Mart itibarıyla nakliye hatlarının Orta Doğu’ya yönelik yeni sevkiyat rezervasyonlarını iptal ettiğini belirtti. Das, çatışmaların Hindistan dahil olmak üzere birçok pazara yapılan fıstık sevkiyatlarını sekteye uğrattığını ifade etti. Hindistan’ın yıllık yaklaşık 9 milyar dolarlık yenilebilir kuruyemiş ithalatı bulunuyor.
Lojistik hatlarda aksama
Uzmanlar, saldırıların İran’ın kuzeydoğusundaki fıstık bahçelerine etkisinin henüz netleşmediğini, ancak ticaretin kritik geçiş noktaları olan Birleşik Arap Emirlikleri ve Türkiye’ye uzanan lojistik hatlarda aksamalar yaşandığını vurguluyor.
Çatışmaların uzaması halinde küresel pazarlara ulaşan ürün miktarının daha da azalabileceği ve bunun, doğrudan İran’dan alım yapmayan ülkeler için bile alternatif pazarlardaki stoklara yönelik rekabeti artırabileceği belirtiliyor.
Arz sıkışıklığının sürmesi durumunda gıda üreticilerinin fiyat artışına gitmesi, reçetelerde değişikliğe yönelmesi ya da daha düşük maliyetli alternatiflere geçmesi gündeme gelebilir. Ancak Antep fıstığının temel bileşen olduğu ürünlerde bu ikamenin daha zor olduğu ifade ediliyor.
Bu nedenle uzmanlar, yaz aylarında özellikle dondurma gibi ürünlerde fıstık aromasının daha zayıf hissedilebileceği ya da bazı ürünlerde tamamen kaldırılabileceği görüşünü paylaşıyor.
Fıstık fiyatları rekor kırınca, tatlı tepsilerine "yeşil boyalı bezelye" gölgesi düştü!
Fıstıkta stokçuya ithalat darbesi!
Fıstık deposunda tepki çeken görüntüye bakanlık soruşturması