Yazdır
Türkiye’de yaklaşık 66 milyon kişiden oluşan çalışma çağındaki nüfusa rağmen, 2025 yılı sonu itibarıyla istihdam edilenlerin sayısı bu kitlenin yarısına dahi ulaşmıyor. Üstelik çalışanların 8 milyondan fazlasının sosyal güvenlik sistemine kayıtlı olmadan, yani sigortasız şekilde çalışması, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) için ciddi düzeyde gelir kaybına yol açıyor.
Veriler, kayıt dışı çalışanların yalnızca asgari ücret üzerinden sigortalı hale getirilmesi durumunda bile SGK’nın önemli bir ek kaynak elde edebileceğini ortaya koyuyor. Buna göre kurum, 2025 yılında topladığı prim gelirinin yaklaşık üçte birine karşılık gelen 1,1 trilyon lira civarında ilave gelir sağlayabilecek potansiyele sahip. Bu tablo, kayıt dışı istihdam nedeniyle kurumun her yıl çok büyük bir prim gelirinden mahrum kaldığını gösteriyor.
Kadınlarda daha fazla
Naki Bakır'ın Dünya'daki haberine göre, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 yılının son çeyreğine ilişkin açıkladığı iş gücü verilerine göre istihdamdaki nüfusun mevsimsellikten arındırılmamış sayısı 32 milyon 657 bin kişi. Bunun 21 milyon 901 bini erkek, 10 milyon 753 bini kadın. İstihdamdaki erkek nüfusun 4 milyon 887 bini, kadınların ise 3 milyon 150 bini kadın olmak üzere toplam 8 milyon 37 bin kişi, sigortasız çalışıyor ya da çalıştırılıyor.
Bu da toplam istihdamdaki nüfusun yüzde 24,6’sını oluşturuyor. Geçen yıl son çeyrekte sigortasız çalışanların oranı 2024’ün aynı dönemindeki yüzde 26,3’lük düzeyine göre 1,7 puan gerilemekle birlikte hala yüksek düzeyde. Bu verilere göre fiilen çalışan her dört kişiden yaklaşık biri sigortasız. Sigortasız çalışan oranı kadınlarda daha yüksek düzeyde bulunuyor. Son çeyreklere göre kayıt dışı çalışanların 2024’te erkeklerde oranı yüzde 23,2 olan oranı 2025’te yüzde 23,3’e, kadınlarda da yüzde 32,4’ten yüzde 29,3’e geriledi.
Tarımda dikkat çeken tablo: 10 çalışandan 8’i kayıt dışı
Kayıt dışı çalışanların 3 milyon 545 bini tarım, 4 milyon 492 bini tarım dışı sektörlerde çalışıyor. Tarım dışı alanlarda yüzde 15,9 olan kayıt dışı çalışma oranı, tarımda yüzde 80,8’e ulaşıyor.
Toplam sigortasız çalışanların 2 milyon 810 binini ücretli ve yevmiyeliler, 3 milyon 48 binini kendi hesabına çalışanlar, 21 milyon 946 binini “ücretsiz aile işçisi” kabul edilenler, 233 binini ise işverenler oluşturuyor. Toplamda kayıt dışılık oranının en yüksek olduğu grup yüzde 85,8’le ücretsiz aile işçileri. Bu oran kendi hesabına çalışanlarda yüzde 58,4, işverenlerde yüzde 15,6, ücretli ve yevmiyelilerde yüzde 11,9 düzeyinde. Tarımsal ya da ticari faaliyette bulunan aile işletmesinde sigorta kaydı olmadan çalışan “ücretsiz aile işçileri”nin 1 milyon 555 bini tarımda, 391 bini tarım dışı sektörlerde yer alıyor. Tarımda çalışan ücretsiz aile işçilerinin yüzde 90,6’sı kayıt dışı çalışıyor, diğer sektörlerde de bu oran yüzde 70,7 ile yüksek düzeyde bulunuyor.
Sigortasız her çalışan; yıllık 133,7 bin TL kayıp
Sigortasız çalışanların, 2025 başından geçerli olmak üzere brüt 33 bin 30 bin liraya çıkarılan asgari ücret üzerinden kayda alındığı varsayımına göre yapılan hesaplama bile SGK’nın yüksek düzeyde bir prim gelirinden yoksun kaldığını gösteriyor.
Sigortalı çalışanların brüt ücreti üzerinden işçi payı olarak yüzde 14 sigorta primi ve yüzde 1 oranında İşsizlik Sigortası Fonu pirimi kesiliyor. Personel adına işveren payı olarak da ayrıca çalıştıran, brüt ücretin yüzde 16,75’i kadar sigorta primi ve yüzde 2’si kadar işsizlik sigortası primi ödüyor. Çalışan adına SGK’ya yapılan aylık prim ödemelerinin bu oranlara göre hesaplanan tutarı, çalışanın brüt ücret düzeyine göre değişiyor.
Yasal olarak beyan edilebilecek en düşük brüt ücret olarak asgari ücret baz alındığında; yasal tutarı üzerinden bordrosu düzenlenen bir çalışana, her ay 4 bin 624,20 TL sigorta primi ve 330,30 TL işsizlik primi olmak üzere toplam 4 bin 954,50 TL’lik kesinti sonrası net ücreti 28 bin 75,50 TL olarak ödeniyor. İşverenin ayrıca kendi payı dolayısıyla sigorta ve işsizlik fonu olarak ödediği toplam 6 bin 184,13 TL ile birlikte bir asgari ücretli çalışan adına SGK’ya ödenen aylık toplam tutar 11 bin 138,63 TL ediyor. Her asgari ücretli başına SGK’ye bir yılda ödenen prim tutarı 133 bin 663,56 liraya ulaşıyor.
Toplam teorik prim kaybı 1,1 trilyon
Kayıt dışı çalışanların tamamının sosyal güvenlik kaydı yapılarak adına asgari ücret üzerinden bordro düzenlenip prim ödenmesi durumunda SGK’nın aylık 89,5 milyar ve yıllık 1 trilyon 74,3 milyar liralık bir ilave gelir elde etme imkânı bulunuyor. Başka deyişle fiilen çalışma hayatında olup sosyal güvenlik kaydı bulunmayan bu kişilerin kayıt dışı / sigortasız çalışması nedeniyle Kurum, en az bu tutarda bir gelirden yoksun durumda. Bu tutar, SGK’nın geçen yıl boyunca kayıtlı çalışanlardan elde ettiği 3 trilyon 583,7 milyar liralık prim gelirinin yaklaşık üçte birine denk geliyor.
Kayıt dışı çalışanlar içinde sadece 2,8 milyon kişi ile en büyük grubu oluşturan ücretli ve yevmiyelilerin asgari ücretten sigortalı yapılması durumunda SGK’nın elde edebileceği ilave yıllık prim geliri 375,6 milyar lira.
Kendi adına çalışanlar (BAĞ-KUR/4B) ile işverenlerin de SGK’ya prim öderken hem işçi hem de işveren payı ödemesi gerekiyor. Bu durumda olup kayıt dışı çalışan işveren ve kendi hesabına çalışan 3,3 milyon dolayındaki kişinin kayda girip asgari ücret üzerinden prim ödemesi durumunda Kurum’un elde edebileceği yıllık gelir 438,5 milyarı buluyor.
Ücretsiz aile işçisi konumundaki 2 milyona yakın kişinin sigortalı yapılması durumunda elde edilebilecek yıllık prim geliri ise 260 milyar lira dolayında.
60 yıllık SGK’ya başkan dayanmıyor!
SGK prim borcu olanlara müjde! Işıkhan duyurdu
SGK’dan borçlulara nefes: Tecilde yeni kolaylıklar
SGK’dan emeklilik dilekçesi uyarısı: 2025 mi 2026 mı?